Anonim bileşik senaryo
Tek bir gerçek şirketi temsil etmez. Türkiye'de tekrar eden finansal benzerlikler, sektör oranları ve kredi değerlendirme mantığı kullanılarak eğitim amaçlı oluşturulur. İlk sürümdeki vakalar bu türdedir.
Finansal Otopsi, finansal baskı altında kalan işletmelerin ortak kırılma benzerliklerini anonim bileşik senaryolara dönüştürerek, aynı belirtiyi taşıyan işletmelerin kendi tablosunu banka kredi komitesinin okuma sırasıyla ölçmesini sağlayan deterministik bir karar yöntemidir.
Sürüm 2.0 · Yayın, hesaplama ve karar güvenliği
Finansal Otopsi nasıl hazırlanır; Karar Motoru hangi noktada sonuç üretir?
Amaç bir işletmenin sonucunu tek nedene bağlamak veya etkileyici görünen otomatik hükümler vermek değildir. Doğrulanabilen olaylar, deterministik hesaplamalar, finansal çıkarımlar ve bilinmeyen alanlar birbirinden ayrılır; kritik sonuçlar insan incelemesine bağlanır.
1. Kapsam ve iki vaka türü
Finansal Otopsi iki ayrı yayın türü kullanır; bu iki tür aynı başlık altında birbirine karıştırılmaz.
İsimli kamu vakası
Şirket adı yalnız resmî kayıt, finansal tablo ve güvenilir bağımsız kaynaklar yeterli olduğunda kullanılır. Her iddia kendi kaynağına bağlanır; yorumlar ayrıca işaretlenir.
2. Kanıt sınıfı nedir?
Her vaka ve motor çıktısı, güçlü görünmek için belirsizliği saklamak yerine belirsizliği görünür kılar.
Vaka girdisinin, doğrulanmış kullanıcı belgesinin veya resmî/bağımsız kaynağın doğrudan desteklediği olgu.
Finansal veriler arasındaki ilişkiden üretilen; formülü, sonucu, eşiği ve güven seviyesi gösterilen yorum.
Verilmediği veya doğrulanmadığı için kesin hüküm kurulamayacak bilgi alanı.
3. İsimli vaka için kaynak hiyerarşisi
Aşağıdaki kaynaklar otomatik olarak doğru kabul edilmez; ancak iddia doğrulamasında öncelikli kanıt havuzunu oluşturur. Kaynağın tarih, kapsam ve olayı gerçekten destekleyip desteklemediği ayrıca kontrol edilir.
| Kaynak | Ne için kullanılır? | Sınır |
|---|---|---|
| KAP | Halka açık şirketlerin finansal tabloları, faaliyet raporları ve özel durum açıklamaları. | Yalnız halka açık şirketler; özel şirketleri kapsamaz. |
| ilan.gov.tr | Konkordato, geçici/kesin mühlet ve alacaklılara çağrı gibi resmî ilanlar. | İlan, finansal kırılmanın tek nedenini açıklamaz. |
| Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi | Sermaye, tasfiye, unvan, ortaklık ve şirket statüsündeki tescilli değişiklikler. | Bazı kayıtlar giriş veya ücret gerektirebilir; mali tablo ayrıntısı sınırlıdır. |
| TCMB Sektör Bilançoları | Vakanın sektör oranları, bilanço yapısı ve eğilimlerle karşılaştırılması. | Şirket bazında sonuç vermez; sektör referansıdır. |
| Şirket açıklaması ve güvenilir basın | Yönetim beyanı, olay zaman çizgisi, piyasa ve operasyon bağlamı. | Tek başına yeterli değildir; mümkünse resmî kayıtla çapraz kontrol edilir. |
4. İsimli vaka yayın eşiği
Bir gerçek şirket vakası, aşağıdaki blokların tamamı geçilmeden yayımlanmaz.
- En az bir resmî olay kaydı veya doğrulanabilir şirket açıklaması bulunur.
- Finansal iddialar mümkünse finansal tablo veya faaliyet raporuyla desteklenir.
- En az bir güvenilir bağımsız kaynak olayın bağlamını doğrular.
- Bilinen olgu, Dr. Fin çıkarımı ve eksik veri ayrı alanlarda gösterilir.
- “Şu nedenle battı” gibi tek nedenli ve kanıtsız kesin hükümler kullanılmaz.
- Devam eden dava veya soruşturmada yalnız resmî ve açık bilgi kullanılır.
- Şirketin cevap veya düzeltme talebi kayıt altına alınabilecek bir süreçle yönetilir.
5. Finansal hesaplama ve yorum kuralları
- Parasal tutar, oran, gün ve dönem birimleri açıkça yazılır; birimsiz finans matematiği kullanılmaz.
- Örnek değerler gerçek şirket verisi gibi sunulmaz; “senaryo değeri” olarak işaretlenir.
- Hesaplama ile formatlama ayrılır; yuvarlama yorumun yönünü değiştirecek şekilde yapılmaz.
- Tek bir oranla hüküm kurulmaz; nakit, borç, vade, marj ve davranış sinyalleri birlikte değerlendirilir.
- 13 haftalık nakit açığı, haftalık açılış + tahsilat − ödeme zinciriyle hesaplanır.
- Kırılma alanı skorları ve aksiyon etkileri dil modeli tarafından değil, sürümlü deterministik araçlar tarafından üretilir.
- Sektör kıyası karar desteğidir; tek şirket için otomatik iyi/kötü hükmü değildir.
- Banka bakışı, onay vaadi değildir; nihai karar ilgili finansal kuruma aittir.
6. Sekiz kırılma alanı skoru — formül ve eşik
Karar Motoru, aşağıdaki sekiz boyutta skor üretir. Her skor sabit formül ve yayınlanmış eşikle hesaplanır; yapay zekâ bu tabloyu değiştiremez.
| Ad | Formül | Eşik | Gerekçe |
|---|---|---|---|
| Likidite | Hafta kapanışı = açılış + tahsilat − ödeme; açık = kapanış < 0 | Kritik: ≤4. haftada açık · Yüksek: ≤8. haftada açık · Kontrollü: 13 haftada açık yok | Banka önce önümüzdeki çeyrekte ödeme aksaması olup olmayacağını sorar. |
| Borç Servisi | DSCR = aylık faaliyet nakdi ÷ aylık borç servisi | Rahat ≥1,50x · Dikkat 1,20–1,49x · Baskı 1,00–1,19x · Kritik <1,00x | Faaliyet nakdi taksiti taşımıyorsa limit talebi ek teminat veya yapılandırma ister. |
| İşletme Sermayesi | CCC = DSO + DIO − DPO (tahsilat + stok − tedarikçi günü) | Kontrollü ≤60 gün · Dikkat 61–90 · Yüksek 91–120 · Kritik >120 gün | CCC uzadıkça ciro artışı bile nakdi tüketir. |
| Kârlılık Kalitesi | Faaliyet kârı ≈ aylık ciro × brüt marj − aylık faaliyet gideri | Rahat ≥%12 · Kabul %7–11 · Zayıf %3–6 · Zarar/%3 altı kritik | İnce marj faiz/kur veya tahsilat şokunda hızla zarara döner. |
| Müşteri Yoğunlaşması | En büyük müşteri cirosu ÷ toplam ciro | Kontrollü <%20 · Dikkat %20–29 · Yüksek %30–44 · Kritik ≥%45 | Tek müşteri kaybı tüm tahsilatı sarsar. |
| Kur ve Para Birimi Uyumsuzluğu | Korunmasız döviz borcu = döviz borcu × (1 − döviz gelir payı) | Kritik: korunmasız döviz borcu > yıllık cironun %50’si ve döviz gelir <%10 | TL gelir / döviz borç yapısında kur artışı borç servisini şişirir. |
| Vergi ve SGK Baskısı | Vergi + SGK borcu ÷ ortalama aylık ciro | Kontrollü ≤0,5× · Dikkat 0,5–1× · Yüksek 1–2× · Kritik >2× aylık ciro | Kamu borcu icra, haciz ve hesap blokesi riski taşır. |
| Ortak Cari ve Yönetişim | Ortak cari bakiyesi ÷ yıllık ciro | Kontrollü ≤%3 · Dikkat %3–10 · Yüksek %10–20 · Kritik >%20 | Yüksek ortak cari, kaynak çıkışı veya kayıt dışı finansman şüphesi doğurur. |
7. 13 haftalık nakit planı nasıl kurulur?
Açık haftası ve azami fonlama ihtiyacı aşağıdaki adımlarla hesaplanır.
- Hafta t açılış bakiyesi = Hafta t−1 kapanış bakiyesi (t=1 için: başlangıç kasası).
- Hafta t kapanış = açılış + tahsilat_t − ödeme_t.
- Açık haftası = kapanış < 0 olan en küçük t (1…13).
- Azami fonlama ihtiyacı = 13 haftadaki en düşük (en negatif) kapanış bakiyesinin mutlak değeri.
8. Vaka eşleştirme mesafe fonksiyonu
Mesafe = Σ_d w_d · |skor_kullanıcı(d) − skor_vaka(d)| / 100; d ∈ 8 risk ekseni; w_d aktif ruleset ağırlıkları. En düşük mesafeli anonim vakalar önerilir.
Aktif ruleset: rules-2026-07-v1 — ağırlıklar: likidite 0.22, borç servisi 0.2, işletme sermayesi 0.16, kârlılık kalitesi 0.14, müşteri yoğunlaşması 0.1, kur uyumsuzluğu 0.08, kamu borcu 0.06, yönetişim 0.04.
9. Sürüm kaydı
| Bileşen | Sürüm | Not |
|---|---|---|
| Formül ruleset | rules-2026-07-v1 | Yayınlanmış sekiz kırılma alanı skoru, eşik ve vaka eşleştirme ağırlıkları. |
| Motor sürümü | decision-engine-2.0.0 | Deterministik hesaplama katmanı; raporda görünür sürüm etiketi. |
10. Her vakanın zorunlu mimarisi
- Vaka özeti ve görünen problem
- İlk sinyal ve geri döndürülemez karar anı
- Karşılaştırılabilir en az dört finansal gösterge
- Nedensellik iddiası değil, izlenebilir kırılma zinciri
- Bilinen / çıkarım / eksik veri ayrımı
- Kredi komitesi bakışı ve banka soruları
- 12 ay önce / 6 ay önce / kriz anında müdahale seçenekleri
- Her müdahalenin beklenen etkisi ve sınırı
- Okuyucunun kendi işletmesine uygulayacağı kontrol listesi
- İlgili hesaplama, analiz veya hizmet yolları
11. Karar Motoru ürün disiplini
Karar Motoru, yapay zekâya serbestçe finansal hüküm yazdıran bir sohbet ekranı değildir. Her katmanın görevi, girdisi, çıktısı ve hata hâli ayrıdır.
| Katman | Uygulama | Yayın kapısı |
|---|---|---|
| Sabit çıktı düzeni | Girdi ve rapor, eksik veya tanınmayan alan bırakmayan sabit bir düzene bağlıdır. | Düzen dışı sonuç yayımlanmaz. |
| Ayrı hesaplama adımları | Tutarlılık, 13 haftalık nakit, sekiz kırılma alanı skoru, vaka eşleştirme ve aksiyon sıralama ayrı sabit formüllerle yapılır. | Yapay zekâ finansal oran hesaplayamaz. |
| Benzer vaka eşleştirme | Profil, yayımlanmış vaka kütüphanesine kırılma alanı skorları üzerinden bağlanır; eşleşme nedeni gösterilir. | Nedeni açıklanamayan benzerlik yayımlanmaz. |
| Veri güveni | Belgeyle doğrulanmış, işletme beyanı ve tahmini veri ayrı güven düzeyleri üretir. | Sınırlı güven kritik kararı otomatikleştiremez. |
| Uzman incelemesi | Kritik risk, erken nakit açığı, veri çelişkisi veya sınırlı güven uzman incelemesini zorunlu kılar. | Onay kaydı olmadan nihai karar statüsü yoktur. |
| İzlenebilirlik | Her raporda kontrol adımları, üretim zamanı ve sonuç özeti bulunur. | Kaynağı izlenemeyen bulgu engellenir. |
| Sürüm ve geri dönüş | Hesaplama kuralları sürümlenir; gerekirse güvenli geri dönüş kuralı kullanılır. | Belirsiz kural setiyle sonuç üretilmez. |
| Kalite testleri | Sağlıklı şirket, nakit krizi, borç servisi, işletme sermayesi, yoğunlaşma, kur riski ve bozuk veri profilleri test edilir. | Beklenen kırılmayı bulamayan sürüm yayımlanmaz. |
| Sonuç takibi | 30, 60 ve 90 günlük gerçekleşen göstergeler açık kullanıcı onayıyla karşılaştırılır. | İlk sürüm veriyi yalnız kullanıcının tarayıcısında saklar. |
Karar Motorunu açarak kontrol adımlarının özetini doğrudan inceleyebilirsiniz.
12. Düzeltme, itiraz ve sürüm politikası
- Maddi hata doğrulanırsa içerik veya kural seti güncellenir ve güncelleme tarihi değiştirilir.
- İsimli vakalarda şirket veya yetkili temsilci kanıtlı düzeltme sunabilir.
- Yeni kaynak eski yorumu değiştiriyorsa önceki hüküm sessizce korunmaz; sınıflandırma güncellenir.
- Kaynak çelişkisi çözülmezse iddia “tartışmalı” veya “eksik veri” olarak işaretlenir.
- Motor sürümü değiştiğinde yeni raporda kullanılan hesaplama düzeni açıkça belirtilir.
- Regresyon görülürse güvenli geri dönüş kuralı seçilebilir; eski rapor sessizce değiştirilmez.
Düzeltme veya kaynak bildirimi için iletişim sayfası kullanılabilir.
13. Kullanım sınırları
Finansal Otopsi içerikleri ve Karar Motoru eğitim ve karar desteği içindir. Bağımsız denetim, hukuk, vergi, yatırım veya kredi onayı görüşü değildir. Gerçek işletme kararı için güncel şirket verileri, sözleşmeler, banka risk kayıtları ve gerektiğinde yetkili uzman görüşleri birlikte değerlendirilmelidir.