Aşağıdaki bloklar özet geçiş değildir; kredi komitesi ve saha finans diliyle mekanizma, davranış tuzağı ve teşhis sırasını açar.
Mekanizma
Stok artışı, satılmayan üretimin maliyetini bilançoda varlık olarak tutar; gelir tablosu geçici korunur. Stok günü ve 12 ay üzeri stok payı yükselince nakit depoda kilitlenir. Değer düşüklüğü ertelenirse kâr şişer, gerçek varlık kalitesi düşer. Stok, defterde varlık; nakit planında bekleyen finansman ihtiyacıdır.
Davranış tuzağı
Üretimi kısmak “küçülme” gibi gelir; depo doldurmak “hazırlıklı olmak” gibi gelir. Fire ve eski stok itirafı ertelenir. Enflasyonist ortamda stok “değer korunuyor” sanılır; satılamayan stok finansman yer.
Defter ve kasa
Kâr, stokta bekleyen maliyet sayesinde korunabilir; kasa kredi ile ayakta kalır. Değer düşüklüğü yazılınca hem kâr hem özkaynak birden bozulur. Gecikmiş gerçeğin maliyeti daha yüksektir.
Saha / komite okuması
Komite stok yaşını, SKU bazlı dönüşü, rehin durumunu, net gerçekleşebilir değeri ve 12 ay üzeri stok payını ister. Bu pay yükselen firmada kâr kalitesi sorgulanır; ‘depo dolu varlık’ savunması yaş dökümü olmadan geçmez.