Finansal Otopsi vaka notu
Faiz yükseldikçe “bir ay daha çeviririz” alışkanlığı, anaparayı değil faiz yükünü büyütür.
Parasal sıkılaşma döneminde birçok Türk sanayi firması yeni yatırım için değil, eski kısa vadeli borcu yenilemek için bankaya gitti. Bu senaryoda işletme rotatif ve spot krediyi peş peşe çevirdi; her çevrimde faiz ve komisyon yükseldi. Patron psikolojisi “kredi çıktıkça sorun yoktur” idi. Oysa borç servisi faaliyet nakdini aşınca şirket, üretmek için değil faiz ödemek için çalışır hale geldi. Konkordato çoğu zaman bu çevirme zinciri koptuğunda gündeme geldi.
Limit dolu, faiz ödeniyor, anapara inmiyor; her ay aynı borç yeniden yazılıyor.
Öğretim notu, komite derinliği
Aşağıdaki bloklar özet geçiş değildir; kredi komitesi ve saha finans diliyle mekanizma, davranış tuzağı ve teşhis sırasını açar.
Kısa vadeli borcun peş peşe çevrilmesi, anaparayı indirmeden faiz sayacını çalıştırır. Faiz yükselince her çevrim daha pahalı ve daha kısa vadeli olur. Faiz karşılama (FAVÖK/faiz) 1’in altına inince işletme üretmek için değil faiz ödemek için çalışır. Çevrim kesildiğinde 13 haftalık plan birden açığa düşer; konkordato çoğu zaman bu kopuşta gündeme gelir. TCMB/BDDK sıkılaşma dönemlerinde bu örüntü sanayide sık görülür.
“Kredi çıktıkça sorun yoktur”, “bir ay daha çeviririz”, “faizler düşünce düzelir”. Çevrim onayı rahatlama yaratır; anapara planı unutulur. Yapılandırma “ağır” sanılır; çevirme “normal” sanılır. Gerçekte çevirme, sorunu aylık aboneliğe bağlamaktır.
Bilanço borç stokunu gösterir; her çevrimde faiz gideri kârı eritir. Anapara inmiyorsa “borç aynı” gibi görünür ama faiz yükü ve vade kısalması riski artırır. Defter “idare ediyor”, nakit “faize çalışıyor”.
Komite çevrim sayısını, anapara amortismanını, faiz karşılama oranını ve ortalama vade kısalmasını ister. “Çevirerek yaşayan” firma, yapılandırma adayıdır; yeni kısa vadeli limit değil vade uzatma ve anapara planı konuşulur.
Sayısal eşikler, senaryo parametresi
Aşağıdaki eşikler gerçek firma verisi değil; senaryo parametresidir. Kanıt sınıfı varsayılan olarak çıkarımdır.
| Gösterge | Başlangıç | Son durum | Kanıt sınıfı | Finansal yorum |
|---|---|---|---|---|
| Kısa vadeli finansal borç | ₺28 milyon | ₺74 milyon | çıkarım | Borç stoku büyüdü, vade kısalmadı. |
| Yıllık finansman gideri | ₺4 milyon | ₺19 milyon | çıkarım | Faiz, operasyonun üstüne binmiştir. |
| Faiz karşılama (FAVÖK / faiz) | 3,2× | 0,7× | çıkarım | Faiz, faaliyet gücünü aştı. |
| Ortalama kredi vadesi | 11 ay | 3 ay | çıkarım | Her çevrim daha kısa ve daha pahalı hale geldi. |
Kırılma zinciri
Kanıt ayrımı
Senaryoda kısa vadeli borç ve faiz artarken faiz karşılama ve ortalama vade bozulmuştur.
İşletme faaliyet nakdiyle değil borç çevirerek ayakta kalmaktadır.
Teminat doluluğu, banka bazlı limit dağılımı ve yapılandırma görüşmesi durumu verilmemiştir.
Kredi komitesi bakışı
Banka limit kullanımından çok borcun vade yapısına, faiz karşılama oranına, anapara amortismanına ve “çevirerek yaşama” davranışına bakar.
Borcu çevirmek ödeme değildir; faiz sayacını sıfırlamadan çalıştırmaktır.
Müdahale zaman çizgisi
Beklenen etki: Çevirme bağımlılığını erken keser.
Sınır: Teminat ve mali tablo kalitesi yetersizse vade uzatma zorlaşır.
Beklenen etki: Anapara iner, faiz tabanı düşer ve çevirme ihtiyacı yavaşlar.
Sınır: Satış kaybı korkusu stok eritmeyi geciktirebilir.
Beklenen etki: Tek bankaya “bu ay da çevir” yerine bütüncül çözüm sunar.
Sınır: Geç başvuru pazarlık gücünü zayıflatır.
Kendi işletmenize uygulayın
Kısa cevaplar
Borcu çevirmek ödeme değildir; faiz sayacını sıfırlamadan çalıştırmaktır.
Kısa vadeli finansal borcun sürekli yenilenmesi ve faiz karşılama oranının 1’in altına inmesi.
Banka limit kullanımından çok borcun vade yapısına, faiz karşılama oranına, anapara amortismanına ve “çevirerek yaşama” davranışına bakar.
Bu sayfa bilgilendirme ve finansal düşünme çerçevesidir; tek başına şirket teşhisi veya kredi kararı değildir.
Ayrıntılı yayın standardı için Finansal Otopsi metodolojisini inceleyin.
Merhaba ben Sezen..
