Finansal Otopsi vaka notu
Kapasite yatırımı talep kanıtından önce yapıldığında, makine varlık değil sabit gider ve borç servisi üretir.
Şirket beklenen sipariş büyümesine göre kapasitesini iki katına çıkardı. Talep beklenen hızda gelmedi; kapasite kullanım oranı düştü, sabit gider ve leasing ödemeleri birim maliyeti yükseltti.
Yeni makine üretim kapasitesi yarattı ancak sipariş ve katkı payı borç servisini karşılayamadı.
Öğretim notu, komite derinliği
Aşağıdaki bloklar özet geçiş değildir; kredi komitesi ve saha finans diliyle mekanizma, davranış tuzağı ve teşhis sırasını açar.
Kapasite yatırımı talep kanıtından önce yapılırsa sabit gider (amortisman, bakım, enerji, işçilik, borç servisi) cirosuz büyür. Başabaş kapasite kullanım oranı gerçekleşen kullanımın üzerinde kalırsa makine varlık değil kaldıraçtır. Atıl kapasite stok veya düşük marjlı sipariş kabulüne iter; bu da işletme sermayesi ve marjı bozar.
“Büyüyen firma makine alır”, “komşu aldı biz de alalım”, “ihale/kaçan fırsat” baskısı. Patron için makine görünür başarıdır; boş kapasite utançtır ve düşük fiyatlı işlerle doldurulur. Talep kanıtı olmadan yatırım, ego ile finansmanın karıştığı tipik Türk sanayi hatasıdır.
Bilanço sabit kıymet şişer; kasa borç servisi ve sabit giderle erir. Amortisman kârı düşürür ama asıl sorun anapara + faiz + atıl sabit maliyettir. “Varlığımız güçlü” ile “nakit zayıf” aynı anda doğru olabilir.
Komite kapasite kullanımını, başabaş oranını, sipariş defterini, yatırımın finansman vadesini ve atıl kapasitenin ürettiği sabit gideri ister. Atıl kapasite + kısa vadeli borç kombinasyonu yüksek risk okunur; ‘makine parkı güçlü’ tek başına olumlu sinyal değildir.
Sayısal eşikler, senaryo parametresi
Aşağıdaki eşikler gerçek firma verisi değil; senaryo parametresidir. Kanıt sınıfı varsayılan olarak çıkarımdır.
| Gösterge | Başlangıç | Son durum | Kanıt sınıfı | Finansal yorum |
|---|---|---|---|---|
| Teorik kapasite | 8.000 ton | 15.000 ton | çıkarım | Kapasite neredeyse iki katına çıktı. |
| Gerçek kapasite kullanımı | %74 | %43 | çıkarım | Yeni kapasite talep tarafından doldurulamadı. |
| Başabaş kullanım | %58 | %69 | çıkarım | Sabit gider ve borç servisi eşiği yükseltti. |
| Aylık leasing ve sabit gider | ₺1,1 milyon | ₺3,4 milyon | çıkarım | Sipariş gelmese de devam eden yük oluştu. |
Kırılma zinciri
Kanıt ayrımı
Senaryoda kapasite artarken gerçekleşen kullanım ve başabaş güvenliği bozulmuştur.
Yatırım talep doğrulaması ve kademelendirme olmadan yapılmıştır.
Makinenin ikinci el değeri, ihracat siparişleri ve teşvik katkısı bilinmemektedir.
Kredi komitesi bakışı
Banka makinenin teknik kapasitesinden çok sipariş kanıtını, başabaş kullanım oranını ve ikinci el değerini sorgular.
Kapasite, kullanılmadığında büyüme aracı değil finansal kaldıraç ve sabit maliyet baskısıdır.
Müdahale zaman çizgisi
Beklenen etki: Yatırımı gerçek sipariş hızına göre böler.
Sınır: Pazar fırsatı hızlı kapanıyorsa aşamalı yatırım rekabet avantajını azaltabilir.
Beklenen etki: Peşin yatırım ve sabit gider riskini düşürür.
Sınır: Kalite ve teslimat kontrolü zorlaşabilir.
Beklenen etki: Borç servisi için ek likidite ve kullanım yaratır.
Sınır: Piyasa değeri defter değerinin altında kalabilir.
Kendi işletmenize uygulayın
Kısa cevaplar
Kapasite, kullanılmadığında büyüme aracı değil finansal kaldıraç ve sabit maliyet baskısıdır.
Başabaş kapasite kullanım oranının gerçekleşen kullanımın üzerinde kalması.
Banka makinenin teknik kapasitesinden çok sipariş kanıtını, başabaş kullanım oranını ve ikinci el değerini sorgular.
Bu sayfa bilgilendirme ve finansal düşünme çerçevesidir; tek başına şirket teşhisi veya kredi kararı değildir.
Ayrıntılı yayın standardı için Finansal Otopsi metodolojisini inceleyin.
Merhaba ben Sezen..
